Thào A Giàng ở vùng dứa Pu Lau

Khuyến nông đi trước

Nép mình giữa những dãy núi giáp biên giới Việt Nam - Lào, bản Pu Lau, xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên từ lâu nổi tiếng với giống dứa mật có quả lớn, thịt vàng óng, vị ngọt đậm và hương thơm đặc trưng. Đã có thời gian dài, cây dứa chủ yếu được trồng theo tập quán. Mỗi hộ một cách chăm sóc, mạnh ai nấy bán. Đến vụ thu hoạch, điều bà con lo nhất là không biết có thương lái vào bản hay không.

Là người sinh ra và lớn lên ở bản Pu Lau, anh Thào A Giàng (sinh năm 1986) hiểu rõ những khó khăn ấy. Khi bắt đầu làm khuyến nông viên xã Mường Nhà từ năm 2012, Giàng luôn trăn trở làm sao để cây dứa không chỉ giúp người dân đủ ăn mà còn trở thành sinh kế ổn định.

Những ngày đầu xuống nương vận động bà con thay đổi cách sản xuất, anh xác định muốn người dân tin thì người làm khuyến nông phải làm trước.

“Người làm khuyến nông không chỉ nói cho bà con nghe mà phải cùng bà con làm. Mình xuống nương nhiều bà con mới tin. Khi thấy hiệu quả rồi bà con sẽ chủ động làm theo”, anh Giàng nói.

Thay vì chỉ tổ chức các buổi tập huấn, anh dành phần lớn thời gian xuống tận nương dứa. Từ chọn chồi giống, bón phân, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến xác định thời điểm thu hoạch, các kỹ thuật được hướng dẫn ngay trên nương. Với những hộ chưa quen cách làm mới, anh nhiều lần quay trở lại, cùng làm, cùng giải thích cho đến khi bà con nắm chắc quy trình.

Sự kiên trì dần mang lại kết quả. Những diện tích áp dụng đúng kỹ thuật cho quả đồng đều hơn, chất lượng được nâng lên. Ngày càng nhiều gia đình chủ động tìm đến học hỏi, cách sản xuất dựa vào kinh nghiệm từng bước được thay bằng quy trình kỹ thuật thống nhất.

Khi người dân đã làm chủ kỹ thuật, một bài toán khác lại đặt ra là đầu ra. “Làm ra quả dứa ngon mới được một nửa, điều quan trọng hơn là phải bán được giá. Nếu mỗi hộ làm một kiểu, bán một nơi thì rất khó tìm doanh nghiệp. Muốn đi đường dài bà con phải liên kết với nhau”, anh Giàng chia sẻ.

Từ suy nghĩ ấy, năm 2021, anh cùng 22 thành viên sáng lập HTX Dứa Mường Nhà, nay là HTX Dứa mật Pu Lau. Với vai trò Giám đốc HTX, anh tiếp tục cùng các thành viên tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Từ 22 thành viên ban đầu, HTX Dứa Mường Nhà từng bước mở rộng vùng liên kết sản xuất. Nếu những ngày đầu vùng nguyên liệu chỉ khoảng 50ha thì đến nay đã phát triển lên khoảng 200ha. Toàn xã Mường Nhà hiện có gần 300ha dứa, riêng bản Pu Lau có gần 200ha với 115 hộ dân tham gia sản xuất.

Ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà, cho biết, anh Thào A Giàng là người tích cực vận động người dân thay đổi cách sản xuất, áp dụng kỹ thuật và tham gia liên kết. Từ những nỗ lực đó, vùng dứa từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, gắn với HTX và thị trường tiêu thụ.

Địa phương xác định dứa là cây trồng có tiềm năng, tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, mở rộng liên kết tiêu thụ, từng bước nâng giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

Với anh Giàng, điều đáng mừng nhất không chỉ là diện tích dứa ngày càng mở rộng mà còn là cách nghĩ của người dân đã thay đổi.

“Ngày trước bà con thường hỏi trồng cây gì cho nhiều quả. Bây giờ nhiều người lại hỏi làm thế nào để quả đẹp hơn, bán được giá hơn. Khi người dân nghĩ đến chất lượng và thị trường trước khi sản xuất, mình tin cây dứa sẽ còn phát triển lâu dài”, anh Giàng chia sẻ.

Thay đổi lớn nhất là cách tổ chức sản xuất

Giữa nương dứa đang vào vụ thu hoạch với diện tích gần 4ha, anh Giàng A Ly vừa cùng người thân phân loại dứa vừa kể, trước đây mỗi mùa thu hoạch đều thấp thỏm chờ thương lái. Có năm dứa chín vàng cả đồi nhưng giá xuống thấp, bán xong chỉ đủ trang trải chi phí.

“Từ khi tham gia HTX, được anh Giàng hướng dẫn kỹ thuật rồi đứng ra kết nối đầu ra, gia đình yên tâm đầu tư hơn. Bây giờ mình chỉ tập trung chăm sóc để quả đạt chất lượng tốt nhất”, anh A Ly chia sẻ. Vụ dứa năm nay, gia đình anh dự kiến thu khoảng 300 triệu đồng.

Cách đó không xa, gia đình anh Vàng A Sao cũng đang thu hoạch hơn 3,5ha dứa. Theo anh Sao, cuộc sống gia đình đã thay đổi nhiều từ khi gắn bó với cây dứa và tham gia HTX.

“Trước đây cuộc sống còn nhiều khó khăn, có lúc thiếu ăn. Từ khi trồng dứa, lại được HTX hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, thu nhập gia đình ổn định hơn. Quan trọng nhất là không còn nơm nớp lo đầu ra mỗi khi đến vụ thu hoạch”, anh Sao nói.

Từ cây dứa, nhiều hộ gia đình ở Pu Lau từng bước có thêm nguồn thu nhập, ổn định cuộc sống. Việc tham gia HTX không chỉ giúp người dân được hướng dẫn kỹ thuật mà còn tạo điều kiện để các hộ, nhất là những gia đình còn khó khăn có thêm sinh kế ngay trên vùng đất của mình. Khi sản phẩm có đầu ra ổn định, người dân có thêm động lực đầu tư chăm sóc, mở rộng sản xuất, từng bước vươn lên.

Theo anh Giàng, thay đổi lớn nhất không chỉ là thu nhập mà còn ở cách người dân tổ chức sản xuất. Từ chỗ mạnh ai nấy làm, các hộ đã cùng tuân thủ quy trình kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm. Ngày càng nhiều gia đình mở rộng diện tích và tham gia HTX, góp phần tạo việc làm thường xuyên cho gần 50 lao động địa phương.

Tại khu vực tập kết, anh Giàng liên tục kiểm tra chất lượng từng lô hàng trước khi đưa lên xe. Với anh, mỗi quả dứa rời Pu Lau là uy tín của cả vùng nguyên liệu. “Có người nghĩ làm khuyến nông là hướng dẫn kỹ thuật. Với tôi, kỹ thuật chỉ là bước đầu. Khi bà con bán được sản phẩm, có thu nhập ổn định thì công việc của mình mới thực sự có ý nghĩa”, anh Giàng nói.

Nhờ liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, anh Giàng trực tiếp kết nối và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Những ngày chính vụ, HTX thu mua từ 60 đến 80 tấn dứa mỗi ngày để đưa đến các chợ đầu mối ở Hà Nội và nhiều nhà máy chế biến tại Hải Dương, Hưng Yên, Thanh Hóa... Anh Giàng còn đưa dứa mật Pu Lau đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Tại các diễn đàn, hội chợ nông sản, anh giới thiệu về vùng nguyên liệu, quy trình canh tác và hương vị đặc trưng của dứa mật Mường Nhà.

Phía trước, vùng dứa vẫn còn những khó khăn. Địa hình đồi dốc khiến việc vận chuyển phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Khâu sơ chế và bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế, trong khi đây là những yếu tố quyết định khả năng nâng cao giá trị sản phẩm.

Nhìn chuyến xe cuối cùng rời bản, anh Giàng bảo: "Tôi không mong bà con nhớ đến tên mình. Chỉ mong sau này nhắc đến Pu Lau, mọi người sẽ nhớ đến dứa mật và nhớ rằng người dân nơi đây đã sống tốt hơn nhờ cây dứa.

Tôi mong thời gian tới sẽ có thêm hạ tầng phục vụ vùng nguyên liệu, khu sơ chế và bảo quản sau thu hoạch. Nếu làm được điều đó, cùng với phát triển du lịch trải nghiệm, giá trị của dứa mật Pu Lau sẽ còn được nâng lên”.