Xuất khẩu rau quả tăng tốc, siết chuẩn để giữ thị trường

(Chinhphu.vn) - Xuất khẩu nông sản nói chung 10 tháng năm 2026 ước đạt 62,89 tỷ USD, trong đó rau quả tiếp tục tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, quy định mới từ Trung Quốc đặt ra yêu cầu siết chặt truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, bức tranh sản xuất và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản của nước ta ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng cho biết, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 62,891 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 84,7% kế hoạch năm. Toàn ngành đạt mức xuất siêu ấn tượng khoảng 18,6 tỷ USD. Riêng ngành hàng rau quả, theo số liệu từ Cục Hải quan do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) công bố, đã thiết lập chuỗi 3 tháng liên tiếp vượt mốc 1 tỷ USD/tháng, đưa kim ngạch 9 tháng đầu năm lên 7,28 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, Trung Quốc tiếp tục giữ vững vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của nông sản Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 4,72 tỷ USD, tăng trưởng 22,4% và chiếm tới 64,8% tổng kim ngạch toàn ngành. Dù mở ra triển vọng đưa xuất khẩu rau quả chạm mốc kỷ lục 10 tỷ USD cả năm, mức độ phụ thuộc lớn vào một thị trường cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tuân thủ các chuẩn mực chất lượng và kiểm soát an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe.

Ngay trong những ngày cuối tháng 10/2026, Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật Việt Nam (Văn phòng SPS Việt Nam) thuộc Bộ NN&MT đã phát đi văn bản về Thông báo số 150 năm 2026 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) sửa đổi, ban hành "Quy định về quản lý đăng ký đối với doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm".

Quy định này áp dụng trực tiếp cho các doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc (hoặc đại lý) và các doanh nghiệp nhập khẩu nội địa của Trung Quốc. Hồ sơ đăng ký được thực hiện trực tuyến thông qua "Hệ thống một cửa thương mại quốc tế" hoặc "Dịch vụ hành chính công hải quan". Nếu hồ sơ hợp lệ và đầy đủ, hải quan Trung Quốc sẽ tiếp nhận và phê duyệt trong vòng 3 ngày làm việc, đồng thời cấp mã số đăng ký có hiệu lực dài hạn. Trường hợp thông tin có thay đổi, doanh nghiệp phải làm thủ tục cập nhật trong vòng 60 ngày.

Đánh giá về bước điều chỉnh này, ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam nhấn mạnh: Mẫu biểu đăng ký dành cho doanh nghiệp đã được tinh gọn đáng kể khi số lượng mục thông tin giảm từ 20 xuống chỉ còn 10 mục; thời hạn giải quyết được rút ngắn xuống còn 3 ngày làm việc nếu đầy đủ hồ sơ theo quy định.

Tuy nhiên, ông Ngô Xuân Nam lưu ý: "Quy định mới của Tổng cục Hải quan Trung Quốc nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm nhập khẩu, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nhập khẩu, các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng nghiên cứu, áp dụng, đáp ứng được quy định mới của thị trường nhập khẩu".

Hải quan Trung Quốc cũng duy trì quyền kiểm tra thực địa, tra cứu thông tin và kiểm tra chéo tại cửa khẩu thông quan. Nếu phát hiện dữ liệu khai báo không trung thực hoặc không phù hợp thực tế, doanh nghiệp sẽ bị yêu cầu sửa đổi bắt buộc hoặc bị hủy mã số đăng ký kinh doanh.

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu liên tục lập đỉnh, nội tại ngành nông nghiệp vẫn bộc lộ những rủi ro mang tính cơ cấu. Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn** **Hưng thẳng thắn chỉ rõ: Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu chưa chuyển hóa đồng đều thành lợi nhuận của nông dân tại các vùng nguyên liệu. Nông dân và hợp tác xã quy mô nhỏ vẫn thiếu vốn lưu động, thiếu hệ thống kho chứa, kho sấy đạt chuẩn, dẫn đến tình trạng buộc phải bán tháo khi vào chính vụ. Bên cạnh đó, công suất vận hành thực tế của các cơ sở chế biến sâu chỉ đạt từ 60% đến 80% công suất thiết kế do thiếu hạ tầng kho lạnh và các trung tâm logistics dùng chung.

Trong những tháng cuối năm, Bộ NN&MT xác định giữ vững ba nhóm hàng gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả; đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn đối với những ngành hàng còn hụt mục tiêu.

Với thủy sản, trọng tâm là tôm, cá tra, kiểm soát chất lượng, an toàn chuỗi, xử lý vấn đề IUU và phòng vệ thương mại. Với rau quả, nhất là sầu riêng, phải quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chất lượng sản phẩm.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ "mở cửa thị trường" sang "mở được, vào được và giữ được thị trường". Cùng với đó là tiếp tục tháo gỡ rào cản, đa dạng hóa thị trường, xử lý điểm nghẽn tín dụng, xây dựng dữ liệu liên thông và chuẩn bị kịch bản cho năm 2027.

Đỗ Hương