Xuất khẩu cà phê Việt Nam lập kỷ lục, đạt 8,5 tỷ USD

(Dân trí) - Niên vụ 2025-2026 khép lại với dấu mốc chưa từng có của ngành cà phê Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 8,5 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay.

Cùng với kỷ lục này là những chuyển động trái chiều khi sản lượng xuất khẩu tăng mạnh nhưng giá trị thu về chưa tăng tương ứng, trong khi nguồn cung thế giới phục hồi khiến thị trường bắt đầu chịu sức ép điều chỉnh.

Báo cáo tại Hội nghị tổng kết niên vụ cà phê 2025-2026, triển khai phương hướng nhiệm vụ niên vụ 2026-2027 tổ chức tại TPHCM ngày 19/10, ông Đỗ Xuân Hiền, Chánh văn phòng Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), cho biết sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ vừa qua ước đạt 31,7 triệu bao, tương đương gần 1,9 triệu tấn. Sản lượng này tăng khoảng 6-10% so với niên vụ trước.

Robusta tiếp tục chiếm hơn 90% sản lượng, giúp Việt Nam giữ vững vị thế nhà sản xuất và cung ứng Robusta hàng đầu thế giới.

Trong niên vụ này, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,8 triệu tấn cà phê, thu về 8,5 tỷ USD. Đây là mức kim ngạch xuất khẩu cao nhất từ trước đến nay của ngành hàng này. So với niên vụ 2024-2025, khối lượng xuất khẩu tăng khoảng 21%, trong khi kim ngạch chỉ tăng khoảng 1%.

Về giá xuất khẩu bình quân, VICOFA cho rằng, nhờ lượng tồn kho trên các sàn London và New York liên tục nằm ở vùng đáy lịch sử, giá cà phê Robusta xuất khẩu của Việt Nam duy trì mức trung bình từ 3.500-4.000 USD/tấn.

Cà phê nhân xanh vẫn là mặt hàng chủ lực, với khoảng 1,65 triệu tấn xuất khẩu, kim ngạch gần 7 tỷ USD. Khối lượng tăng 21,4% nhưng kim ngạch giảm 1,5% so với niên vụ trước. Điều này đặt ra yêu cầu nâng giá trị sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào việc gia tăng lượng hàng bán ra thị trường quốc tế.

Diễn biến giá trong niên vụ phản ánh khá rõ sự thay đổi của thị trường. Giai đoạn đầu niên vụ, từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026, giá xuất khẩu Robusta tại cảng TPHCM duy trì ở mức cao, khoảng 4.800-5.100 USD/tấn. Nguồn cung từ vụ cũ cạn dần trong khi nhu cầu giao hàng tăng, tạo lực đẩy cho giá.

Từ tháng 2 đến tháng 5/2026, thị trường bắt đầu điều chỉnh khi triển vọng mùa vụ tại Brazil và Việt Nam tích cực hơn. Đến tháng 5, giá xuất khẩu bình quân tại cảng TPHCM giảm về khoảng 4.411 USD/tấn. Trong tháng 8 và tháng 9 vừa qua, giá tiếp tục biến động trong khoảng 3.500-4.000 USD/tấn do nguồn cung mới gia tăng.

Tại thị trường nội địa, giá cà phê Tây Nguyên cuối tháng 9 phổ biến ở mức 93.000-93.600 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh 115.000-118.000 đồng/kg hồi cuối năm 2025. Dù đã hạ nhiệt, giá nguyên liệu vẫn ở mức cao, tạo áp lực lên các doanh nghiệp chế biến và rang xay.

Chế biến sâu, cà phê xanh mở đường giữ thị trường

Một điểm sáng khác của ngành cà phê Việt Nam là sự gia tăng của nhóm sản phẩm chế biến sâu. Trong niên vụ 2025-2026, cà phê chế biến sâu xuất khẩu khoảng 142.600 tấn, với kim ngạch ước đạt 1,5 tỷ USD. So với niên vụ trước, khối lượng tăng khoảng 15%, còn giá trị tăng 14%.

Cùng với chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, yêu cầu sản xuất bền vững ngày càng tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của cà phê Việt Nam. Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) buộc doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm, tọa độ vùng trồng và tính hợp pháp của chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục là thị trường xuất khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 38% thị phần. Mỹ và Nhật Bản duy trì tỷ trọng khoảng 5-7%, trong khi Trung Quốc nổi lên với nhu cầu đối với cà phê hòa tan và nguyên liệu phục vụ chế biến sâu.

Tại hội nghị, các chuyên gia cho rằng, những lô hàng đáp ứng yêu cầu EUDR có thể nhận mức giá cộng thêm khoảng 50 USD/tấn. Đây là lợi thế đáng kể khi người mua ngày càng quan tâm đến khả năng truy xuất nguồn gốc và tác động môi trường của sản phẩm.

Bà Tâm Anh, đại diện của Tập đoàn JDE (Jacobs Douwe Egberts) - một trong những nhà rang xay cà phê lớn và là đơn vị mua cà phê lớn tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam vẫn có nhiều lợi thế trong sản xuất và xuất khẩu Robusta, đặc biệt về sản lượng và logistics.

Tuy nhiên các quốc gia sản xuất cà phê khác, trong đó có Brazil và Uganda, đang tăng cường quảng bá hình ảnh, xây dựng năng lực chế biến và mở rộng hiện diện trên thị trường quốc tế.

Theo bà Tâm Anh, hoạt động quảng bá cà phê Việt Nam cần được triển khai ở cấp quốc gia, với sự phối hợp của các bộ, ngành và hiệp hội. Đây là cách để nâng cao vị thế Robusta Việt Nam trên thị trường quốc tế, thay vì chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp.

Bà Tâm Anh cũng lưu ý rằng, Brazil đang đẩy mạnh đầu tư nhà máy chế biến và thu hút các doanh nghiệp thương mại lớn tham gia phát triển công nghệ. Điều này đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam trong việc nâng cao năng lực chế biến, xây dựng doanh nghiệp có quy mô và sức cạnh tranh lớn hơn, qua đó gia tăng giá trị cà phê xuất khẩu.

Ông Đỗ Hà Nam - Phó Chủ tịch VICOFA nhận định, nếu như trước đây, hoạt động rang xay, chế biến sâu cà phê chủ yếu do các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện. Cho đến nay, doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam đang quyết tâm đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, giảm dần tỷ lệ xuất khẩu cà phê nhân.

Về giá cà phê, ông Nam cho rằng, cà phê đã lên đỉnh giá trong nhiều năm qua, do đó, việc giá có thể giảm trong tương lai nếu xảy ra cũng có thể hiểu là theo quy luật thị trường.

Tuy vậy, nông dân trồng cà phê tại Việt Nam hiện nay không chịu áp lực bán ra, thay vào đó, nông dân thường trữ cà phê trong nhà như giữ một loại tài sản, chỉ bán ra khi cần. Do đó, ông Nam cho rằng, vấn đề “rớt giá” sẽ không phải là vấn đề đáng lo ngại trong niên vụ tới.

Theo ước tính của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), sản lượng cà phê toàn cầu niên vụ 2025-2026 đạt khoảng 183,6 triệu bao, tăng 4,4% so với vụ trước. Trong khi đó, tiêu thụ dự kiến giảm 0,8%, còn 180,6 triệu bao. Nguồn cung vượt nhu cầu khoảng 3 triệu bao, đánh dấu sự thay đổi sau 4 năm thị trường liên tiếp thiếu hụt.