Cách làm phân compost từ phụ phẩm nông nghiệp?

Làm phân compost từ phụ phẩm nông nghiệp gồm các bước: (1) thu gom nguyên liệu – rơm rạ, vỏ cà phê, thân lá bắp, đậu, cỏ, lá cây, vỏ trái…, kết hợp phân chuồng (nếu có); (2) băm nhỏ nguyên liệu; (3) phối trộn phần "xanh" giàu đạm (phân chuồng, cỏ tươi, thân lá…

Làm phân compost từ phụ phẩm nông nghiệp gồm các bước: (1) thu gom nguyên liệu – rơm rạ, vỏ cà phê, thân lá bắp, đậu, cỏ, lá cây, vỏ trái…, kết hợp phân chuồng (nếu có); (2) băm nhỏ nguyên liệu; (3) phối trộn phần "xanh" giàu đạm (phân chuồng, cỏ tươi, thân lá đậu) với phần "nâu" giàu carbon (rơm, vỏ cà phê, lá khô, mùn cưa); (4) bổ sung chế phẩm vi sinh (như Trichoderma, chế phẩm ủ phân); (5) tưới ẩm vừa đủ (nắm chặt thấy nước rịn qua kẽ tay là được); (6) đánh đống, che phủ; (7) đảo trộn định kỳ để cung cấp không khí. Phân thường hoai sau khoảng 1,5–3 tháng tùy nguyên liệu, nhiệt độ và cách ủ. Phân đạt khi màu nâu đen, tơi xốp, không còn mùi hôi, nguyên liệu không còn nhận ra hình dạng ban đầu.

Nguyên liệu dùng làm compost

Nhóm "nâu" (giàu carbon)	Nhóm "xanh" (giàu đạm)
Rơm rạ, trấu	Phân chuồng (bò, heo, gà)
Vỏ cà phê, vỏ trấu	Cỏ tươi, thân lá cây họ đậu
Lá khô, thân bắp khô	Bèo, lục bình
Mùn cưa, xơ dừa	Rác hữu cơ nhà bếp, vỏ trái cây

Không nên dùng: cây bị bệnh nặng (nếu ủ không đạt nhiệt), xác động vật, nhựa, nilon, kim loại, thủy tinh, cỏ có hạt chín nhiều (dễ phát tán cỏ dại nếu ủ không đủ nhiệt).

Các bước thực hiện

Bước 1: Chuẩn bị vị trí

Nơi cao ráo, không ngập, có mái che hoặc bạt che mưa nắng.
Nền cứng hoặc lót bạt để giữ nước rỉ.

Bước 2: Băm nhỏ nguyên liệu

Nguyên liệu càng nhỏ phân hủy càng nhanh.

Bước 3: Phối trộn và đánh đống

Xếp từng lớp nguyên liệu nâu, xanh, rắc chế phẩm vi sinh giữa các lớp (theo liều lượng hướng dẫn).
Có thể bổ sung một ít vôi, lân để hỗ trợ phân hủy và cân bằng pH.
Tưới nước cho từng lớp đủ ẩm.
Đống ủ cao khoảng 1–1,5 m để giữ nhiệt.

Bước 4: Che phủ

Phủ bạt, lá chuối hoặc rơm để giữ ẩm, giữ nhiệt, tránh mưa trôi dinh dưỡng.

Bước 5: Đảo trộn

Sau vài tuần (hoặc khi đống nguội dần), đảo trộn, bổ sung nước nếu khô.
Đảo thêm 1–2 lần đến khi hoai.

Bước 6: Kiểm tra phân thành phẩm

Màu nâu đen, tơi xốp, có mùi đất.
Nhiệt độ đống ủ trở về gần nhiệt độ môi trường.

Lỗi thường gặp và cách xử lý

Hiện tượng	Nguyên nhân	Cách xử lý
Đống ủ không nóng	Thiếu nước, thiếu đạm, đống quá nhỏ	Tưới thêm, bổ sung phân chuồng, đánh đống lớn hơn
Có mùi hôi thối	Quá ướt, thiếu không khí, quá nhiều phần xanh	Đảo trộn, thêm nguyên liệu khô (rơm, trấu)
Có mùi khai	Thừa đạm	Bổ sung nguyên liệu nâu
Phân hủy chậm	Nguyên liệu to, khô, ít vi sinh	Băm nhỏ, tưới ẩm, bổ sung chế phẩm

Cách dùng phân compost

Bón lót khi trồng mới, bón thúc cho cây lâu năm (đào rãnh, lấp đất).
Trộn làm giá thể ươm cây.
Phủ gốc giữ ẩm.

Câu hỏi thường gặp

Vỏ cà phê ủ bao lâu thì dùng được? Vỏ cà phê cứng, nhiều chất xơ, thường cần thời gian ủ dài hơn và nên kết hợp phân chuồng, chế phẩm vi sinh; dùng khi đã hoai mục hoàn toàn.

Không có phân chuồng có ủ được không? Được. Thay bằng nguyên liệu xanh khác (cỏ tươi, thân lá họ đậu) hoặc bổ sung ít phân đạm để cân bằng.

Bón phân compost chưa hoai có sao không? Phân chưa hoai có thể làm nóng, tổn thương rễ, mang mầm bệnh, hạt cỏ; nên chờ hoai hoàn toàn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.