Điều kiện để được chứng nhận hữu cơ là gì?

Để được chứng nhận hữu cơ, cơ sở sản xuất phải áp dụng đúng một tiêu chuẩn hữu cơ (ở Việt Nam là bộ TCVN 11041 về nông nghiệp hữu cơ, theo Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ; với xuất khẩu có thể là tiêu chuẩn của EU, Mỹ, Nhật…) và được tổ chức chứng nhận có thẩm quyền đánh giá đạt. Các điều kiện chính: vùng sản xuất có đất, nước, không khí không bị ô nhiễm vượt ngưỡng; có vùng đệm, biện pháp cách ly với khu canh tác thông thường; đã qua thời gian chuyển đổi theo quy định; không dùng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích tổng hợp, giống biến đổi gen; chỉ dùng vật tư trong danh mục được phép; ghi chép đầy đủ, truy xuất được nguồn gốc; quản lý thu hoạch, sơ chế, bảo quản tách biệt, không lẫn sản phẩm thường.

Các điều kiện chính

1. Vùng sản xuất

• Đất, nước tưới không ô nhiễm (kim loại nặng, hóa chất) – thường phải lấy mẫu phân tích.
• Tránh nguồn ô nhiễm: khu công nghiệp, bãi rác, đường giao thông lớn.
• Vùng đệm: dải cây, hàng rào, khoảng cách để ngăn thuốc, phân từ ruộng bên cạnh trôi dạt sang.

2. Thời gian chuyển đổi

• Đất trước đây canh tác thông thường phải trải qua giai đoạn chuyển đổi, trong đó áp dụng toàn bộ quy định hữu cơ nhưng sản phẩm chưa được bán là "hữu cơ".
• Thời gian chuyển đổi tùy tiêu chuẩn và loại cây (cây hằng năm, cây lâu năm khác nhau); hỏi tổ chức chứng nhận để biết cụ thể.

3. Vật tư đầu vào

• Giống: ưu tiên giống hữu cơ; không dùng giống biến đổi gen; giống thường phải không xử lý hóa chất (theo quy định).
• Phân bón: chỉ dùng phân hữu cơ, khoáng tự nhiên, chế phẩm vi sinh trong danh mục được phép.
• Bảo vệ thực vật: biện pháp canh tác, sinh học, vật lý; chỉ dùng chế phẩm được phép.
• Không dùng: phân hóa học tổng hợp, thuốc hóa học tổng hợp, chất điều hòa sinh trưởng tổng hợp.

4. Quản lý sản xuất

• Kế hoạch sản xuất hữu cơ bằng văn bản.
• Luân canh, đa dạng sinh học, bảo vệ đất, nước.
• Dụng cụ, kho, phương tiện dùng riêng hoặc vệ sinh kỹ nếu dùng chung.

5. Ghi chép, truy xuất

• Nhật ký sản xuất: giống, phân, chế phẩm (mua ở đâu, dùng khi nào, bao nhiêu), các công việc chăm sóc, thu hoạch, bán hàng.
• Lưu hóa đơn, chứng từ vật tư.
• Hồ sơ phải đủ để truy xuất từ sản phẩm về lô sản xuất.

6. Thu hoạch, sơ chế, bảo quản

• Tách biệt với sản phẩm không hữu cơ; bao bì, kho riêng; ghi nhãn đúng.

Quy trình chứng nhận cơ bản

1. Tìm hiểu tiêu chuẩn, tham gia tập huấn.
2. Chuẩn bị vùng sản xuất, kế hoạch chuyển đổi, hệ thống ghi chép.
3. Đăng ký với tổ chức chứng nhận được chỉ định/công nhận.
4. Tổ chức chứng nhận đánh giá hồ sơ, kiểm tra hiện trường, lấy mẫu (đất, nước, sản phẩm).
5. Khắc phục điểm chưa phù hợp.
6. Cấp giấy chứng nhận (có thời hạn), sau đó giám sát định kỳ.

Chứng nhận nhóm (PGS và chứng nhận nhóm hộ)

• Nông hộ nhỏ có thể tham gia chứng nhận theo nhóm hoặc hệ thống bảo đảm cùng tham gia (PGS) – chi phí thấp hơn, phù hợp thị trường trong nước.
• Cần có hệ thống kiểm soát nội bộ trong nhóm.

Chi phí và hỗ trợ

• Chi phí: đánh giá, phân tích mẫu, giám sát hằng năm, đầu tư vùng đệm, kho.
• Một số địa phương có chính sách hỗ trợ chi phí chứng nhận hữu cơ; hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND xã.

Câu hỏi thường gặp

Tự gọi sản phẩm là "hữu cơ" khi chưa chứng nhận có được không? Không nên. Ghi nhãn "hữu cơ" khi chưa được chứng nhận có thể vi phạm quy định về nhãn hàng hóa và làm mất lòng tin người mua.

Chứng nhận hữu cơ Việt Nam có dùng để xuất khẩu được không? Tùy thị trường; nhiều thị trường (EU, Mỹ…) yêu cầu chứng nhận theo tiêu chuẩn của họ do tổ chức được họ công nhận cấp.

Hàng xóm phun thuốc hóa học có ảnh hưởng chứng nhận không? Có thể, nếu thuốc trôi dạt sang. Cần vùng đệm, hàng rào cây và thỏa thuận với hàng xóm; tổ chức chứng nhận sẽ đánh giá rủi ro này.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo; bà con nên liên hệ tổ chức chứng nhận hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường để được hướng dẫn theo quy định hiện hành.