Có thể chuyển đổi vườn đang canh tác hóa học sang hữu cơ không?

Có thể. Vườn đang canh tác hóa học hoàn toàn có thể chuyển sang hữu cơ, nhưng phải trải qua giai đoạn chuyển đổi – thời gian áp dụng đầy đủ quy trình hữu cơ (không dùng phân, thuốc hóa học tổng hợp) trước khi sản phẩm được chứng nhận là hữu cơ. Thời gian chuyển đổi tùy tiêu chuẩn và loại cây: thường cây hằng năm ngắn hơn, cây lâu năm dài hơn (tính bằng năm), có thể được xem xét rút ngắn hoặc kéo dài tùy lịch sử sử dụng đất và đánh giá của tổ chức chứng nhận. Trong giai đoạn này năng suất có thể giảm, chi phí công tăng, nên cần kế hoạch chuyển đổi từng bước, cải tạo đất, chủ động nguồn phân hữu cơ, quản lý sâu bệnh sinh học và tìm thị trường trước.

Giai đoạn chuyển đổi là gì?

• Là khoảng thời gian từ khi bắt đầu áp dụng quy trình hữu cơ đến khi sản phẩm được phép bán dưới nhãn hữu cơ.
• Mục đích: để dư lượng hóa chất trong đất giảm, hệ sinh thái đất phục hồi, và cơ sở chứng minh tuân thủ quy trình.
• Trong thời gian này, sản phẩm chưa được ghi nhãn hữu cơ (một số tiêu chuẩn có nhãn "đang chuyển đổi").

Thời gian chuyển đổi bao lâu?

• Phụ thuộc tiêu chuẩn áp dụng (TCVN 11041 của Việt Nam, tiêu chuẩn EU, Mỹ, Nhật…) và loại cây (hằng năm, lâu năm).
• Thời gian tính đến trước khi gieo trồng (cây hằng năm) hoặc trước khi thu hoạch (cây lâu năm) theo quy định.
• Có thể xem xét rút ngắn nếu chứng minh được đất không sử dụng hóa chất cấm trong một thời gian dài trước đó; hoặc kéo dài nếu đất ô nhiễm.
• Nên hỏi tổ chức chứng nhận ngay từ đầu để biết thời gian cụ thể cho vườn mình.

Các bước chuyển đổi

1. Chuẩn bị

• Tìm hiểu tiêu chuẩn, tham gia tập huấn.
• Đánh giá đất, nước (phân tích mẫu), nguồn ô nhiễm xung quanh, thiết lập vùng đệm.
• Liên hệ tổ chức chứng nhận, đăng ký giai đoạn chuyển đổi.
• Lập kế hoạch chuyển đổi bằng văn bản.

2. Cải tạo đất

• Ngừng phân hóa học; tăng mạnh phân hữu cơ, compost, phân xanh.
• Bón vôi, khoáng tự nhiên được phép.
• Bổ sung vi sinh vật có ích.
• Trồng cây che phủ, cây họ đậu.

3. Quản lý sâu bệnh

• Chuyển sang biện pháp canh tác, sinh học, vật lý, chế phẩm được phép.
• Xây dựng đa dạng sinh học, thu hút thiên địch.

4. Ghi chép

• Nhật ký đầy đủ từ ngày bắt đầu chuyển đổi.

5. Chuyển đổi từng phần (khuyến nghị)

• Bắt đầu với một phần diện tích, tách biệt rõ ràng với phần canh tác thường.
• Học kinh nghiệm, kiểm chứng thị trường rồi mở rộng.

Khó khăn thường gặp và cách vượt qua

Câu hỏi thường gặp

Trong thời gian chuyển đổi có được bán sản phẩm không? Được bán như sản phẩm thường (hoặc nhãn "đang chuyển đổi" nếu tiêu chuẩn cho phép), chưa được ghi nhãn hữu cơ.

Vườn cà phê có chuyển sang hữu cơ được không? Được, nhiều mô hình cà phê hữu cơ đã chứng minh hiệu quả; cần thời gian chuyển đổi và nguồn phân hữu cơ lớn (vỏ cà phê ủ là lợi thế).

Hàng xóm vẫn canh tác hóa học thì sao? Cần vùng đệm, hàng rào cây đủ rộng và có biện pháp tránh trôi dạt thuốc; tổ chức chứng nhận sẽ đánh giá rủi ro.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm tổ chức chứng nhận hữu cơ và cán bộ khuyến nông tại địa phương.