Làm sao quản lý sâu bệnh trong vườn hữu cơ?

Quản lý sâu bệnh trong vườn hữu cơ dựa trên nguyên tắc "phòng là chính" với nhiều lớp biện pháp: (1) đất khỏe, cây khỏe (phân hữu cơ, cân đối dinh dưỡng, không thừa đạm); (2) chọn giống kháng, cây giống sạch bệnh; (3) biện pháp canh tác (luân canh, xen canh, trồng cây xua đuổi, mật độ hợp lý, tỉa cành thông thoáng, vệ sinh vườn); (4) bảo vệ, nuôi thả thiên địch, tạo môi trường đa dạng sinh học; (5) biện pháp vật lý (bẫy dính, bẫy pheromone, bẫy đèn, lưới chắn, bao trái, bắt thủ công); (6) chế phẩm sinh học, thảo mộc, khoáng được phép theo tiêu chuẩn hữu cơ khi cần. Không dùng thuốc hóa học tổng hợp; mọi vật tư dùng phải nằm trong danh mục cho phép và được ghi chép.

1. Đất khỏe, cây khỏe

• Bón phân hữu cơ, compost, phân xanh; giữ đất giàu mùn, nhiều vi sinh vật có ích.
• Không bón thừa đạm (cây mềm yếu, dễ sâu bệnh).
• Tưới hợp lý, thoát nước tốt.

2. Giống và cây giống

• Chọn giống kháng hoặc chống chịu sâu bệnh chính của vùng.
• Dùng cây giống, hạt giống sạch bệnh (ưu tiên hữu cơ hoặc không xử lý hóa chất theo tiêu chuẩn).

3. Biện pháp canh tác

• Luân canh cây khác họ, cắt vòng đời sâu bệnh.
• Xen canh, trồng cây xua đuổi (hành, tỏi, sả, cúc vạn thọ, húng…) quanh luống, vườn.
• Cây bẫy: trồng cây hấp dẫn sâu hại hơn để thu hút, rồi xử lý tập trung.
• Mật độ hợp lý, tỉa cành cho thông thoáng.
• Vệ sinh vườn: dọn tàn dư, cây bệnh, trái rụng.
• Thời vụ né cao điểm sâu bệnh.

4. Thiên địch và đa dạng sinh học

• Bảo vệ thiên địch: bọ rùa, ong ký sinh, nhện, bọ xít bắt mồi, kiến vàng, chim, ếch.
• Trồng hoa, thảm thực vật quanh vườn tạo nơi trú ẩn, nguồn mật cho thiên địch.
• Nuôi thả thiên địch khi có nguồn (ong ký sinh, bọ rùa…).

5. Biện pháp vật lý

• Bẫy dính màu (vàng, xanh) theo dõi và giảm bọ phấn, rệp, bọ trĩ.
• Bẫy pheromone cho sâu tơ, sâu khoang, sâu đục trái; bẫy mồi cho ruồi đục trái.
• Bẫy đèn côn trùng ban đêm.
• Lưới chắn côn trùng, nhà lưới cho rau.
• Bao trái.
• Bắt sâu, ngắt ổ trứng bằng tay.

6. Chế phẩm được phép (khi cần)

• Vi sinh: Bt (trừ sâu ăn lá), nấm Beauveria, Metarhizium (trừ côn trùng), Trichoderma (phòng bệnh rễ).
• Thảo mộc: chế phẩm từ neem, sả, tỏi, ớt… (sản phẩm thương mại được phép hoặc tự chế theo quy định).
• Khoáng: một số chế phẩm gốc đồng, lưu huỳnh được phép với giới hạn sử dụng theo tiêu chuẩn.
• Dầu khoáng, xà phòng sinh học được phép.
• Luôn kiểm tra danh mục của tiêu chuẩn hữu cơ đang áp dụng và hỏi tổ chức chứng nhận.

7. Theo dõi thường xuyên

• Thăm vườn định kỳ, ghi chép mật độ sâu bệnh và thiên địch.
• Can thiệp sớm khi sâu non mới nở, bệnh mới chớm.

Câu hỏi thường gặp

Vườn hữu cơ có bị sâu bệnh nặng hơn không? Giai đoạn đầu chuyển đổi có thể khó khăn hơn; khi đất và hệ sinh thái cân bằng, nhiều vườn hữu cơ kiểm soát sâu bệnh khá tốt.

Tự làm thuốc thảo mộc có được dùng trong hữu cơ không? Thường được nếu nguyên liệu và cách làm phù hợp tiêu chuẩn; nên hỏi tổ chức chứng nhận và ghi chép đầy đủ.

Thuốc gốc đồng có được dùng trong hữu cơ không? Một số tiêu chuẩn cho phép với giới hạn lượng sử dụng; cần kiểm tra quy định cụ thể.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc tổ chức chứng nhận hữu cơ.