Phân xanh là gì và sử dụng thế nào?

Phân xanh là cây trồng (thường là cây họ đậu hoặc cây sinh khối lớn) được trồng để cày vùi, ủ hoặc tủ gốc nhằm bổ sung chất hữu cơ và dinh dưỡng cho đất.

Phân xanh là cây trồng (thường là cây họ đậu hoặc cây sinh khối lớn) được trồng để cày vùi, ủ hoặc tủ gốc nhằm bổ sung chất hữu cơ và dinh dưỡng cho đất. Các loại phổ biến: điền thanh, muồng hoa vàng, đậu tương, đậu xanh, đậu mèo, cỏ lạc (đậu phộng dại), lục bình, cây cốt khí, keo dậu. Phân xanh giúp tăng mùn, cải thiện cấu trúc đất, cố định đạm (cây họ đậu), giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và xói mòn. Khi được trồng thường xuyên để phủ mặt đất, phân xanh còn đóng vai trò cây che phủ đất – đặc biệt hữu ích ở vườn cây lâu năm trên đất dốc như cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái.

Lợi ích của phân xanh và cây che phủ

Tăng chất hữu cơ, cải thiện độ tơi xốp, khả năng giữ nước của đất.
Cố định đạm từ không khí (cây họ đậu), giảm lượng phân đạm cần bón.
Che phủ mặt đất: giảm xói mòn, rửa trôi khi mưa, giữ ẩm mùa khô, hạ nhiệt độ mặt đất.
Hạn chế cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng.
Tăng vi sinh vật có ích, giun đất.
Một số loại thu hút thiên địch, tạo đa dạng sinh học.

Các loại phân xanh thường dùng

Loại	Đặc điểm	Thường dùng cho
Điền thanh, muồng	Sinh khối lớn, họ đậu, sinh trưởng nhanh	Cày vùi trước vụ lúa, cây màu; trồng chắn gió
Đậu tương, đậu xanh, đậu đen	Vừa thu hạt vừa vùi thân lá	Luân canh với lúa, bắp
Cỏ lạc (đậu phộng dại)	Thân bò, phủ đất dày, chịu bóng	Che phủ vườn cà phê, cây ăn trái, hồ tiêu
Đậu mèo, đậu ma	Sinh khối lớn, phủ nhanh	Che phủ đất dốc, cải tạo đất bạc màu
Cốt khí, keo dậu	Cây bụi, cắt tỉa lấy lá	Hàng rào, đai chắn, lấy lá tủ gốc

Cách sử dụng phân xanh

1. Cày vùi

Trồng phân xanh, đến khi ra hoa (lúc sinh khối và hàm lượng đạm cao) thì cắt, cày vùi vào đất.
Vùi trước khi gieo trồng cây chính khoảng 2–4 tuần để chất hữu cơ kịp phân giải.
Có thể bổ sung vôi hoặc chế phẩm vi sinh để phân hủy nhanh.

2. Tủ gốc

Cắt thân lá phủ quanh gốc cây trồng, cách gốc một khoảng để tránh ẩm mốc cổ rễ.
Đặc biệt hữu ích mùa khô ở vườn cà phê, hồ tiêu, sầu riêng.

3. Ủ phân

Trộn phân xanh với phân chuồng, phế phụ phẩm, chế phẩm vi sinh để làm compost.

4. Trồng che phủ thường xuyên

Trồng cỏ lạc, đậu giữa hàng cây lâu năm, cắt định kỳ không để cạnh tranh nước, dinh dưỡng với cây chính.
Không để cây che phủ leo lên cây chính hoặc mọc sát gốc.

Lưu ý khi dùng phân xanh

Mùa khô thiếu nước: cần cắt bớt cây che phủ để không tranh nước với cây chính.
Vùi quá nhiều thân lá tươi vào đất ngập nước có thể sinh khí độc gây ngộ độc hữu cơ (ruộng lúa) – cần vùi sớm và rút nước, phơi ruộng hợp lý.
Chọn loại phù hợp đất, khí hậu, cây trồng chính.
Cây họ đậu nên xử lý vi khuẩn nốt sần ở đất lần đầu trồng để cố định đạm tốt.

Câu hỏi thường gặp

Phân xanh có thay thế được phân hóa học không? Phân xanh giúp giảm một phần phân đạm và cải thiện đất, nhưng thường không đủ thay thế hoàn toàn nhu cầu dinh dưỡng của cây cho năng suất cao.

Trồng cỏ lạc trong vườn cà phê có tranh dinh dưỡng không? Cỏ lạc là cây họ đậu, ít cạnh tranh hơn cỏ dại và bổ sung đạm cho đất; tuy nhiên cần cắt tỉa, giữ khoảng trống quanh gốc và quản lý mùa khô.

Nên cày vùi phân xanh khi nào? Thường lúc cây bắt đầu ra hoa, trước khi trồng cây chính vài tuần.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.