Rầy nâu hại lúa: nhận biết sớm trước khi “cháy rầy”

Rầy nâu sống tập trung ở gốc lúa, sát mặt nước, nên khi nhìn từ trên xuống ruộng vẫn xanh tốt trong lúc mật độ rầy đã rất cao. Cách nhận biết sớm là vạch gốc lúa kiểm tra định kỳ, theo dõi đèn bẫy và thông báo của cơ quan bảo vệ thực vật địa phương. Nếu phát hiện muộn, rầy chích hút làm lúa vàng, khô từng chòm tròn — gọi là "cháy rầy" — và có thể lan cả ruộng chỉ trong vài ngày.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Vạch gốc lúa: thấy rầy màu nâu, nhỏ, bám dày ở gốc, nhảy xuống nước khi động.
Gốc lúa có vết chích thâm nâu: có thể có muội đen do chất thải của rầy.
Đèn bẫy: số lượng rầy vào đèn tăng đột biến là dấu hiệu sắp có lứa rầy lớn.
Lúa hơi vàng ở gốc: dù lá trên vẫn xanh.

Dấu hiệu cháy rầy (đã muộn)

Lúa vàng úa, khô từng chòm tròn, lan rộng dần.
Cây lúa đổ rạp, khô chết.
Đối chiếu tại chẩn đoán cháy rầy.

Tác hại khác của rầy nâu

Rầy nâu còn là môi giới truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá — gây hại nặng nề hơn cả việc chích hút trực tiếp. Xem bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá do rầy truyền.

Cách phòng trị

Gieo sạ đồng loạt, né rầy: theo lịch thời vụ của địa phương — xem lịch thời vụ né rầy.
Sạ thưa, bón cân đối: ruộng dày, thừa đạm là nơi rầy phát triển mạnh.
Kiểm tra gốc định kỳ: mỗi tuần vạch gốc ở nhiều điểm trên ruộng.
Phun khi đạt ngưỡng: dùng thuốc trừ rầy được đăng ký cho lúa, phun đúng liều trên nhãn; rẽ lúa, hạ béc phun sát gốc vì rầy ở gốc.
Giữ nước trong ruộng khi phun: giúp rầy di chuyển lên trên, dễ trúng thuốc hơn (tùy loại thuốc, đọc kỹ nhãn).
Không phun thuốc trừ sâu sớm, tràn lan: làm chết thiên địch (nhện, bọ xít mù xanh), rầy dễ bộc phát.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phun thuốc rầy rồi mà rầy vẫn còn? Có thể do phun không tới gốc, rầy đã kháng thuốc, hoặc trứng nở lứa mới sau khi phun. Cần phun đúng kỹ thuật, đúng thời điểm và luân phiên hoạt chất.

Rầy nâu có hại giai đoạn lúa nào? Rầy có thể hại suốt vụ, nhưng nguy hiểm nhất là từ giai đoạn đẻ nhánh đến chín sữa, khi mật độ tích lũy qua nhiều lứa.

Có cần phun khi chỉ thấy vài con rầy? Không cần. Mật độ thấp thì thiên địch có thể kiểm soát; chỉ phun khi đạt ngưỡng theo khuyến cáo của cơ quan bảo vệ thực vật.

Nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia địa phương khi áp dụng cho ruộng của bạn.