Sầu riêng sượng cơm, cháy múi: nguyên nhân từ khâu bón phân

Sầu riêng sượng cơm, cháy múi: nguyên nhân từ khâu bón phân

Đúng vậy — sượng cơm và cháy múi ở sầu riêng chủ yếu xuất phát từ việc bón phân không cân đối, đặc biệt là thừa đạm, thiếu kali, thiếu vi lượng (như bo, kẽm, canxi) trong giai đoạn làm bông đến nuôi trái. Đây không phải do “trời nắng quá” hay “giống xấu”, mà là hệ quả tích luỹ từ cách bón phân chưa phù hợp với nhu cầu sinh lý cây.

Dấu hiệu nhận biết

• Sượng cơm: Khi bổ trái, múi cứng như gỗ, không mềm dẻo; vị nhạt, ít béo, không thơm; phần thịt gần hạt thường trắng đục, không vàng cam đều.
• Cháy múi: Các vệt nâu đen hoặc xám chạy dọc theo đường gân múi, lan rộng thành vùng hoại tử; khi chín vẫn cứng, có vị đắng nhẹ, dễ bị nhũn khi vận chuyển.
• Cây thường đi kèm: lá già rụng sớm, đầu lá hơi cháy, chùm hoa ngắn, tỷ lệ đậu trái thấp dù ra hoa nhiều.

Nguyên nhân chính từ bón phân

• Thừa đạm (N) trong giai đoạn sau xổ nhụy → cây ưu tiên sinh trưởng thân lá, ức chế tích lũy đường và dầu vào múi; đồng thời làm mô trái phát triển nhanh nhưng kém bền, dễ tổn thương.
• Thiếu kali (K) → giảm vận chuyển đường từ lá xuống trái, làm cơm không chín đều, dễ sượng; đồng thời làm cây kém chịu hạn và stress nhiệt.
• Thiếu bo (B) → rối loạn thụ phấn, gây rụng trái non và làm tế bào múi phân chia bất thường → dẫn đến cháy múi, nứt vỏ.
• Thiếu canxi (Ca) → thành tế bào múi yếu, dễ bị tổn thương cơ học và nhiễm nấm thứ cấp khi trái lớn.
• Bón phân gốc amoni (NH₄⁺) quá mức khi đất chua hoặc úng nước → tăng độc tính nhôm, cản trở hấp thu kali, bo, canxi.

Cách phòng ngừa thực chiến

• Trước và trong giai đoạn làm bông:
  • Giảm dần phân đạm, tăng cường phân lân (dạng tan chậm hoặc hữu cơ đã hoai) để hỗ trợ ra hoa ổn định.
  • Bổ sung bo dạng hòa tan (boaxit, borax) phun 1–2 lần cách nhau 10–15 ngày trước xổ nhụy.
• Sau đậu trái (khi trái bằng đầu ngón tay đến kích thước 1/3 trái trưởng thành):
  • Dừng hoàn toàn phân đạm dạng urê, amoni; thay bằng phân kali clorua hoặc kali sunfat (ưu tiên dạng không chứa clo nếu đất mặn).
  • Phun kali humat hoặc kali nitrat pha loãng để tăng độ ngọt và độ mềm cơm.
  • Kết hợp phun canxi hữu cơ (canxi gluconat, canxi axetat) 2 lần cách nhau 12–15 ngày để tăng độ chắc múi.
• Luôn đảm bảo thoát nước tốt: Đào rãnh sâu, lên liếp cao, không để gốc ẩm liên tục — vì úng nước làm cây hút kali, bo, canxi kém hơn gấp nhiều lần, dù đã bón đủ.

Lưu ý quan trọng

• Không dùng phân hóa học đơn thuần khi cây đang bị stress (nắng gắt, mưa kéo dài, bệnh xì mủ). Ưu tiên phân hữu cơ vi sinh đã ủ kỹ để cải tạo đất và cân bằng vi sinh vật.
• Với vườn đã từng bị sượng/cháy: nên lấy mẫu đất kiểm tra pH, hàm lượng kali, bo, canxi — vì đất Tây Nguyên thường thiếu bo, đất ĐBSCL thường chua và thiếu kali.
• Luôn đọc kỹ nhãn sản phẩm: ghi rõ hàm lượng dinh dưỡng, dạng tồn tại (nitrat, amoni, hữu cơ…), hướng dẫn pha và thời điểm sử dụng. Tuyệt đối không pha chung nhiều loại phân thuốc không rõ tương thích.

Câu hỏi thường gặp

1. Có nên bón kali ngay từ lúc mới trồng để phòng sượng?
Không cần — cây con ưu tiên phát triển bộ rễ và thân lá, nên cần đạm và lân vừa phải. Kali chỉ cần tăng mạnh từ năm thứ 3 trở đi, đặc biệt khi cây bắt đầu ra hoa. Bón sớm và dư sẽ gây mất cân bằng, ảnh hưởng đến hấp thu canxi và magie.

2. Phun bo và canxi cùng lúc được không?
Được, nhưng phải pha riêng từng loại rồi mới trộn chung trong bình phun — vì một số dạng bo (như borax) dễ kết tủa với canxi nếu pha chung trong nước cứng. Nên phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh nắng gắt.

3. Vườn bị cháy múi rồi thì còn cứu được không?
Ở trái đang lớn: có thể giảm tiến triển bằng cách ngừng đạm, tăng kali và phun canxi-bo đúng liều — nhưng múi đã cháy thì không hồi phục. Ưu tiên giữ cho trái còn lại đạt chất lượng, đồng thời điều chỉnh phân bón cho lứa sau từ sớm.

Nông dân nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia địa phương khi áp dụng các biện pháp trên.