Cách xử lý đất trước khi trồng sầu riêng?

Xử lý đất trước khi trồng sầu riêng gồm 4 việc chính: dọn sạch nguồn bệnh, kiểm tra và nâng pH, làm thoát nước thật tốt, bón lót hữu cơ kèm vi sinh đối kháng. Sầu riêng rất sợ úng và nấm Phytophthora, nên đất chuẩn bị kỹ ngay từ đầu quyết định phần lớn tỷ lệ sống và độ bền của vườn.

Bước 1: Dọn vườn, cắt nguồn bệnh

• Nhổ bỏ gốc, rễ cây cũ, nhất là khi đất trước đó trồng cà phê, hồ tiêu bị vàng lá thối rễ, chết nhanh – chết chậm. Rễ mục là nơi trú ẩn của nấm và tuyến trùng.
• Gom cành lá, tàn dư ra khỏi vườn hoặc ủ hoai, không vùi tươi xuống hố trồng.
• Nếu vườn cũ có mối, dế, sùng nhiều, cần xử lý trước khi trồng.

Bước 2: Kiểm tra độ pH và bón vôi

• Sầu riêng hợp đất hơi chua đến gần trung tính, khoảng pH 5,5–6,5.
• Lấy mẫu đất đi phân tích, hoặc dùng bút đo/giấy quỳ để biết sơ bộ.
• Đất chua (pH thấp) thì rải vôi đều trên mặt và trộn vào đất khi cày, làm trước khi trồng một thời gian để vôi kịp phản ứng.
• Không bón vôi cùng lúc với phân chuồng hay phân đạm vì dễ làm mất đạm.

Bước 3: Làm thoát nước – quan trọng nhất

• Đất thấp, đất ruộng (miền Tây): lên liếp, đào mương, làm mô cao để gốc luôn nằm trên mặt nước khi mưa lớn.
• Đất đồi, đất dốc (Tây Nguyên, Đông Nam Bộ): vẫn nên làm mô hoặc bồn hơi nổi, tránh đào hố sâu như trồng cà phê vì hố sâu dễ thành "chậu" giữ nước khi mưa dầm.
• Khơi rãnh thoát nước theo hướng dốc, không để nước chảy tràn qua gốc.
• Quan sát vườn sau một trận mưa to: chỗ nào đọng nước lâu là chỗ phải xử lý trước.

Bước 4: Chuẩn bị mô (hố) và bón lót

• Trộn đất mặt với phân hữu cơ đã hoai mục (phân chuồng ủ kỹ, phân hữu cơ vi sinh), thêm lân để kích rễ.
• Bổ sung nấm đối kháng Trichoderma hoặc chế phẩm vi sinh có lợi để cạnh tranh với nấm gây thối rễ.
• Đắp mô xong để vài tuần cho đất ổn định, phân hoai thêm rồi mới đặt cây.
• Tuyệt đối không dùng phân chuồng tươi: phân nóng làm cháy rễ non và mang mầm bệnh.

Bước 5: Trồng cây che chắn và chắn gió

• Trồng trước cây che bóng tạm (chuối, cây họ đậu) và hàng cây chắn gió nếu vườn trống trải. Cây con sầu riêng chịu nắng gắt và gió kém.
• Phủ gốc bằng rơm, cỏ khô để giữ ẩm, giảm cỏ dại, nhưng chừa khoảng cách với cổ rễ.

Những sai lầm thường gặp

• Trồng ngay trên đất vừa phá vườn tiêu, cà phê bệnh mà không dọn rễ và không cho đất nghỉ.
• Đào hố sâu, rộng rồi lấp phân dày ở đáy, mùa mưa hố đọng nước làm thối rễ.
• Trồng đúng chỗ trũng vì "đất ở đó tốt", không tính thoát nước.
• Bón quá nhiều phân hóa học vào hố, cây con bị ngộ độc.

Câu hỏi thường gặp

Đất trồng cà phê cũ có trồng sầu riêng được không? Được, nhưng phải dọn sạch rễ cũ, phơi đất, cải tạo bằng vôi và phân hữu cơ, bổ sung vi sinh đối kháng. Nếu vườn cũ từng bệnh rễ nặng, nên để đất nghỉ hoặc trồng cây cải tạo một thời gian trước khi xuống giống.

Có cần làm mô cao ở vùng đồi không? Nên làm mô vừa phải. Đất đồi tuy thoát nước bề mặt tốt nhưng lớp đất sét bên dưới vẫn có thể giữ nước. Mô giúp cổ rễ luôn khô ráo, hạn chế xì mủ gốc.

Bón lót bao lâu thì trồng được? Thông thường để mô ổn định vài tuần là trồng được, miễn phân hữu cơ đã hoai kỹ. Phân chưa hoai thì nên ủ thêm, không trồng ngay.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương để điều chỉnh theo loại đất của vườn mình.