Canh tác ít phát thải giúp ích gì?

Canh tác ít phát thải là cách sản xuất giảm lượng khí nhà kính (CO₂, mê-tan CH₄, nitơ oxit N₂O) thải ra từ đồng ruộng, vườn cây, thông qua giảm phân đạm thừa, quản lý nước tưới (đặc biệt ruộng lúa), không đốt rơm rạ, tăng chất hữu cơ và lưu giữ carbon trong đấ…

Canh tác ít phát thải là cách sản xuất giảm lượng khí nhà kính (CO₂, mê-tan CH₄, nitơ oxit N₂O) thải ra từ đồng ruộng, vườn cây, thông qua giảm phân đạm thừa, quản lý nước tưới (đặc biệt ruộng lúa), không đốt rơm rạ, tăng chất hữu cơ và lưu giữ carbon trong đất, giảm nhiên liệu. Lợi ích với nông dân: giảm chi phí phân bón, nước, nhiên liệu; đất khỏe hơn; đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu (EU, các hãng thu mua lớn) về sản phẩm bền vững; có cơ hội tham gia chương trình hỗ trợ, tín chỉ carbon; với xã hội là giảm biến đổi khí hậu, giảm ô nhiễm không khí, nước.

Phát thải trong nông nghiệp đến từ đâu?

Ruộng lúa ngập nước liên tục sinh khí mê-tan.
Phân đạm bón thừa sinh khí nitơ oxit – loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh.
Đốt rơm rạ, phụ phẩm sinh CO₂, khói bụi.
Nhiên liệu cho máy móc, bơm tưới, sấy.
Chăn nuôi: phân, khí từ tiêu hóa của gia súc.
Chặt phá rừng mở rộng diện tích canh tác.

Các biện pháp canh tác ít phát thải

Bón phân đúng nhu cầu, chia nhỏ, vùi phân, dùng phân chậm tan → giảm N₂O và giảm chi phí.
Tưới tiết kiệm, với lúa là tưới ướt khô xen kẽ → giảm mê-tan.
Không đốt rơm rạ; tận dụng làm phân, trồng nấm, thức ăn chăn nuôi (xem làm sao tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp an toàn).
Tăng hữu cơ, cây che phủ, trồng xen cây lâu năm → lưu giữ carbon trong đất và sinh khối.
Biochar từ phụ phẩm (xem biochar là gì).
Cơ giới hóa hợp lý, dùng máy tiết kiệm nhiên liệu, năng lượng mặt trời cho bơm tưới, sấy.
Xử lý chất thải chăn nuôi bằng biogas, ủ phân.
Không phá rừng để mở rộng diện tích.

Với lúa, các gói kỹ thuật như 1 phải 5 giảm đều góp phần giảm phát thải nhờ giảm giống, phân, nước.

Lợi ích cụ thể với nông dân

Kinh tế

Giảm chi phí phân bón, nước, nhiên liệu.
Năng suất ổn định, chất lượng tốt hơn.
Giá bán, đầu ra tốt hơn khi đáp ứng tiêu chuẩn bền vững của người mua.
Cơ hội nhận hỗ trợ từ dự án, chương trình giảm phát thải; tiềm năng tín chỉ carbon (thường thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp, dự án quy mô lớn).

Môi trường, sức khỏe

Giảm khói bụi do đốt đồng.
Giảm ô nhiễm nguồn nước do phân bón rửa trôi.
Đất khỏe, giàu mùn hơn.

Thị trường

Nhiều thị trường, nhà nhập khẩu yêu cầu dấu chân carbon thấp, chứng minh không gây mất rừng (với cà phê, cao su…).

Câu hỏi thường gặp

Canh tác ít phát thải có làm giảm năng suất không? Nếu áp dụng đúng kỹ thuật, năng suất thường giữ ổn định, trong khi chi phí giảm. Ví dụ tưới ướt khô xen kẽ đúng cách không làm giảm năng suất lúa.

Nông hộ nhỏ có bán được tín chỉ carbon không? Rất khó bán riêng lẻ do quy mô nhỏ và chi phí đo đạc; thường phải tham gia qua hợp tác xã, dự án, doanh nghiệp tổ chức.

Bắt đầu từ việc gì dễ nhất? Không đốt rơm rạ, bón phân theo nhu cầu, tưới tiết kiệm – vừa giảm phát thải vừa giảm chi phí ngay.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông và các chương trình nông nghiệp phát thải thấp tại địa phương.