Đa dạng sinh học có vai trò gì trong hệ sinh thái nông nghiệp?

Đa dạng sinh học trong nông nghiệp – sự phong phú của cây trồng, giống, vật nuôi, vi sinh vật đất, côn trùng có ích, chim, cây hoang dại trong và quanh đồng ruộng – có vai trò: (1) kiểm soát sâu hại tự nhiên nhờ thiên địch (bọ rùa, ong ký sinh, nhện, chim…); (2) thụ phấn cho cây trồng (ong, côn trùng), giúp tăng tỷ lệ đậu trái; (3) giữ đất khỏe nhờ vi sinh vật, giun đất phân giải chất hữu cơ, cải thiện cấu trúc đất; (4) giảm rủi ro – nhiều loại cây, nhiều giống giúp vườn ít bị thiệt hại toàn bộ khi gặp sâu bệnh, thời tiết bất lợi; (5) điều hòa nước, chống xói mòn; (6) đa dạng nguồn thu. Vườn đơn canh, phun thuốc nhiều làm mất thiên địch, sâu bệnh bùng phát mạnh hơn và phải phụ thuộc nhiều vào hóa chất.

Các thành phần đa dạng sinh học trong nông nghiệp

• Cây trồng, giống: nhiều loại cây, nhiều giống trên cùng vùng.
• Thiên địch: bọ rùa, ong ký sinh, nhện, bọ xít bắt mồi, kiến vàng, chim, ếch nhái.
• Côn trùng thụ phấn: ong mật, ong dú, ruồi, bướm.
• Sinh vật đất: giun đất, vi khuẩn, nấm có ích (Trichoderma, nấm rễ cộng sinh).
• Cây hoang dại, cỏ, hàng rào xanh: nơi trú ẩn cho thiên địch.

Vai trò cụ thể

1. Kiểm soát sâu hại

• Thiên địch ăn hoặc ký sinh sâu hại, giữ mật số sâu ở mức thấp.
• Giảm lượng thuốc cần phun, giảm chi phí.

2. Thụ phấn

• Ong, côn trùng giúp thụ phấn cho cà phê, sầu riêng, cây ăn trái, rau màu → tăng năng suất, trái đều.

3. Đất khỏe

• Vi sinh vật, giun đất phân hủy chất hữu cơ, tạo mùn, làm đất tơi xốp.
• Một số vi sinh vật đối kháng nấm bệnh vùng rễ.

4. Giảm rủi ro

• Trồng nhiều loại cây, giống giúp phân tán rủi ro sâu bệnh, thời tiết, giá cả.

5. Bảo vệ đất và nước

• Cây che phủ, hàng rào xanh giảm xói mòn, giữ ẩm, lọc nước.

Cách tăng đa dạng sinh học trên đồng ruộng

1. Trồng xen, luân canh, đa dạng giống.
2. Trồng hoa, hàng rào xanh quanh ruộng, bờ lô để thu hút thiên địch, ong (ví dụ mô hình trồng hoa trên bờ ruộng lúa).
3. Giữ cỏ có kiểm soát, trồng cây che phủ (xem phân xanh là gì và sử dụng thế nào).
4. Hạn chế thuốc phổ rộng, chỉ phun khi cần, ưu tiên thuốc sinh học, chọn lọc (xem thuốc bảo vệ thực vật sinh học có hiệu quả không).
5. Không phun thuốc lúc cây đang nở hoa rộ để bảo vệ ong.
6. Tăng hữu cơ cho đất, hạn chế đốt đồng.
7. Giữ lại cây rừng, cây bóng mát ở vùng đồi dốc.

Câu hỏi thường gặp

Đa dạng sinh học có làm giảm năng suất không? Không nếu bố trí hợp lý; thường giúp năng suất ổn định hơn và giảm chi phí thuốc. Cần quản lý để cây trồng xen, cỏ không cạnh tranh quá mức với cây chính.

Làm sao biết vườn có nhiều thiên địch? Quan sát bọ rùa, nhện, ong ký sinh, kiến vàng trên cây; vườn ít phun thuốc phổ rộng thường có nhiều thiên địch hơn.

Nuôi ong trong vườn cà phê có lợi không? Có thể giúp tăng thụ phấn, thêm nguồn thu từ mật; cần phối hợp lịch phun thuốc để tránh ong chết.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông và bảo vệ thực vật tại địa phương.