Lúa ngộ độc hữu cơ sau vùi rơm rạ: cách khắc phục

Ngộ độc hữu cơ xảy ra khi gieo sạ quá sớm ngay sau khi vùi rơm rạ tươi mà rơm chưa kịp phân hủy: quá trình phân hủy trong đất ngập nước sinh ra khí độc (như khí hữu cơ, H2S) làm rễ lúa đen, thối, cây vàng lá, còi, chậm lớn — thường gặp ở vụ quay vòng nhanh (Hè Thu, Thu Đông). Phòng bằng để rơm rạ phân hủy đủ trước khi sạ; xử lý bằng rửa nước, bón lân và giữ rễ thông thoáng.

Dấu hiệu nhận biết

• Lúa vàng lá, còi, chậm lớn, không đẻ nhánh sau sạ vài tuần.
• Rễ đen, thối, có mùi hôi (H2S), ít rễ trắng.
• Ruộng vừa vùi rơm rạ tươi rồi sạ ngay, đất ngập nước, quay vòng nhanh.

Cách xử lý

• Thay/rút nước, cho ruộng thông thoáng để thải khí độc; có thể để ruộng ráo nhẹ rồi cho nước mới.
• Bón lân giúp ra rễ mới; không bón đạm khi rễ đang thối, cây đang ngộ độc.
• Có thể dùng phân bón lá, chế phẩm hỗ trợ ra rễ, phục hồi theo khuyến cáo.
• Chờ cây ra rễ trắng, hồi xanh rồi mới bón thúc trở lại.

Cách phòng

• Để rơm rạ phân hủy đủ trước khi sạ; dùng chế phẩm phân hủy rơm rạ để rơm mục nhanh.
• Cày vùi sớm, ngâm đất đủ thời gian; tránh sạ ngay sau khi vùi rơm tươi.
• Quản lý nước hợp lý để đất không quá yếm khí.

Câu hỏi thường gặp

Ngộ độc hữu cơ khác ngộ độc phèn thế nào? Cả hai đều gây vàng lá, rễ đen, còi. Ngộ độc hữu cơ gắn với vùi rơm rạ tươi rồi sạ sớm (rễ hôi mùi H2S); ngộ độc phèn gắn với đất phèn (nước phèn, chóp lá cháy đỏ). Cách xử lý có điểm chung là rửa nước, bón lân, không bón đạm.

Có nên bón đạm để cây xanh lại không? Không. Rễ đang thối không hút được, bón đạm còn hại thêm. Ưu tiên thông thoáng, rửa nước, bón lân, chờ ra rễ mới.

Làm sao để sạ sớm mà không ngộ độc? Dùng chế phẩm phân hủy rơm rạ, cày vùi và ngâm đất sớm để rơm mục trước khi sạ; hoặc thu/đưa rơm ra khỏi ruộng thay vì vùi tươi rồi sạ ngay.

Xử lý ngộ độc hữu cơ cần đúng cách; hãy tham khảo cán bộ khuyến nông địa phương để phục hồi ruộng hiệu quả.