Nông sản bị mốc trong bảo quản do nguyên nhân nào?

Nông sản bị mốc trong bảo quản chủ yếu do độ ẩm hạt còn cao khi đưa vào kho, kho ẩm, kém thông thoáng, nhiệt độ cao, bao bì không đảm bảo (hút ẩm, đặt sát nền, sát tường), nông sản bị dập, lẫn tạp chất, hoặc nhiễm nấm từ ngoài đồng, sân phơi. Nấm mốc phát triển mạnh khi có ẩm + nóng + bí. Ngoài làm giảm chất lượng, giá bán, một số loại nấm mốc còn sinh độc tố (aflatoxin, ochratoxin…) nguy hiểm cho sức khỏe và khiến hàng không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Các nguyên nhân chính

1. Phơi sấy chưa đạt độ ẩm an toàn

• Đây là nguyên nhân phổ biến nhất: hạt còn ẩm, đóng bao khi chưa khô đều.
• Đóng bao khi còn nóng → hơi nước ngưng tụ trong bao.

2. Kho bảo quản không đạt

• Kho ẩm, dột, nền đất hút ẩm.
• Kém thông gió, nhiệt độ cao.
• Bao xếp sát nền, sát tường, không kê pallet.

3. Bao bì không phù hợp

• Bao rách, bao cũ nhiễm nấm.
• Bao không kín trong môi trường ẩm → nông sản hút ẩm trở lại.

4. Chất lượng nông sản ban đầu

• Hạt dập, vỡ, lép, lẫn tạp chất, đất cát.
• Thu hoạch khi mưa, để đống lâu trước khi phơi.
• Nhiễm nấm từ ngoài đồng.

5. Côn trùng gây hại kho

• Mọt, sâu làm hạt tổn thương, sinh nhiệt và ẩm cục bộ → nấm mốc phát triển.

Dấu hiệu nhận biết

• Có mùi mốc, mùi chua, nóng trong bao.
• Vết mốc trắng, xanh, đen, vàng trên bề mặt hạt.
• Hạt đổi màu, vón cục, bao bị ẩm.

Cách phòng tránh

1. Phơi sấy đạt độ ẩm an toàn, đo bằng máy đo độ ẩm (xem cách giảm độ ẩm nông sản sau thu hoạch).
2. Làm nguội trước khi đóng bao.
3. Làm sạch, phân loại, loại bỏ hạt hư, tạp chất.
4. Bao bì sạch, khô, phù hợp.
5. Kho cao ráo, thoáng, không dột; kê pallet, cách tường.
6. Kiểm tra định kỳ, phơi lại khi thấy ẩm.
7. Kiểm soát côn trùng trong kho bằng biện pháp an toàn.

Với từng loại nông sản, bà con tham khảo thêm: phơi sấy cà phê đúng cách tránh mốc, bảo quản tiêu lâu không mốc, phơi sấy lúa sau gặt tránh nảy mầm, mốc.

Xử lý khi phát hiện mốc

• Tách riêng phần bị mốc ngay để không lây lan.
• Phần nhẹ: phơi, sấy lại, sàng loại bỏ hạt mốc.
• Phần nặng, có độc tố: không dùng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi.
• Vệ sinh kho, bao bì trước khi bảo quản lô mới.

Câu hỏi thường gặp

Nông sản mốc nhẹ có ăn được không? Không nên. Độc tố nấm mốc không nhìn thấy và không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu chín.

Có nên dùng hóa chất chống mốc khi bảo quản? Chỉ dùng sản phẩm được phép, đúng hướng dẫn; ưu tiên làm khô và kho thoáng. Hàng xuất khẩu đặc biệt cần tránh dư lượng.

Bảo quản trong bao kín có chống mốc được không? Bao kín chỉ hiệu quả khi nông sản đã khô đạt chuẩn; nếu còn ẩm, bao kín lại làm mốc nhanh hơn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia sau thu hoạch tại địa phương.