Vì sao lúa dễ đổ ngã? Bón phân sao để cây cứng cây

Vì sao lúa dễ đổ ngã? Bón phân sao để cây cứng cây

Lúa dễ đổ ngã chủ yếu do thân yếu, rễ nông, đốt dưới cùng dài và mềm — thường bắt nguồn từ bón phân không cân đối, đặc biệt là thừa đạm, thiếu kali và silic. Thời tiết mưa to, gió mạnh chỉ là “cái cớ” để cây yếu lộ rõ; gốc rễ vấn đề nằm ở cách bón phân và quản lý nước từ đầu vụ.

Dấu hiệu nhận biết cây lúa dễ đổ ngã

• Thân cây cao vống, đốt dưới cùng (đốt 1–2) dài hơn bình thường, mềm, dễ uốn khi chạm tay.
• Lá xanh đậm, rậm, đứng thẳng bất thường — dấu hiệu thừa đạm.
• Rễ ít, ngắn, tập trung gần mặt đất, không ăn sâu hoặc lan rộng.
• Khi ruộng bị ngập úng kéo dài rồi gặp gió, thấy nhiều bụi lúa nghiêng hẳn sang một bên, thân cong như cung mà không gãy.

Cách phòng ngừa đổ ngã bằng bón phân thực chiến

1. Điều chỉnh tỷ lệ đạm – kali – silic ngay từ đầu

• Đạm: Chỉ bón đủ, chia đều qua các lần — không dồn hết vào giai đoạn mạ hay đẻ nhánh. Nếu đất giàu đạm (đất phù sa mới, đất đã bón phân chuồng nhiều), giảm 15–20% lượng đạm so với khuyến cáo chung.
• Kali: Là “xương sống” của cây lúa. Bón đầy đủ kali ở hai thời điểm then chốt:
  • Lần 1: Khi lúa bắt đầu đẻ nhánh rộ (khoảng 20–25 ngày sau sạ/trồng).
  • Lần 2: Khi lúa làm đòng (lá cuối cùng còn cuộn chặt).
    → Thiếu kali khiến đốt dưới mềm, rễ kém phát triển, dễ đổ.
• Silic: Không phải phân bón chính nhưng rất quan trọng với lúa — đặc biệt ở vùng đất pha cát, đất bạc màu hoặc ruộng thường xuyên ngập úng. Silic giúp thành tế bào dày lên, thân cứng, lá dựng đứng, tăng khả năng chịu gió và áp lực nước. Có thể bón dạng phân chứa silic (như silicat canxi) hoặc tro trấu sạch (bón trước làm đất hoặc rải bề mặt lúc mạ).

2. Kết hợp quản lý nước thông minh

• Tránh giữ nước sâu liên tục từ mạ đến đẻ nhánh. Nên cho ruộng tháo khô xen kẽ: sau mỗi 5–7 ngày ngập, tháo cạn 2–3 ngày để rễ “thở”, kích thích ra rễ cái và rễ thứ cấp.
• Giai đoạn làm đòng – trổ: duy trì mực nước vừa phải (3–5 cm), không để ngập sâu quá 7 cm khi có dự báo gió lớn.

3. Hạn chế yếu tố gây yếu thân khác

• Không gieo dày quá mức — mật độ phù hợp tùy giống: lúa thuần 80–100 kg/ha, lúa lai 60–75 kg/ha. Cây chen chúc sẽ vống cao, cạnh tranh ánh sáng, thân mảnh.
• Tránh bón phân đạm khi trời sắp mưa lớn hoặc đang có gió mạnh — cây hấp thu nhanh, sinh trưởng vọt lên trong điều kiện bất lợi.
• Nếu ruộng đã có dấu hiệu vống cao, không bón thêm đạm, ưu tiên bón kali và phun bổ sung kali dạng foliar (dạng kali humat hoặc kali nitrat) theo hướng dẫn trên nhãn.

Cách xử lý khi ruộng đã bị đổ nhẹ (chưa trổ hoặc đang trổ)

• Không xới, không dùng máy đi lại — tránh làm đứt rễ và tổn thương cổ bông.
• Nếu đổ sớm (trước trổ), có thể dùng tre/gỗ nhẹ nâng từng bụi, buộc lỏng để cây tự đứng lại — chỉ áp dụng với diện tích nhỏ.
• Chủ động phun phòng đạo ôn cổ bông và lem lép hạt (vì cây đổ tạo môi trường ẩm, dễ bệnh), dùng thuốc nhóm triazole (như tebuconazole, propiconazole) hoặc nhóm strobilurin kết hợp (như azoxystrobin + difenoconazole), luôn đọc kỹ nhãn và tuân thủ thời gian cách ly.

Câu hỏi thường gặp

1. Bón kali nhiều có làm lúa chậm trổ không?
Không — nếu bón đúng liều và đúng thời điểm (làm đòng), kali không làm chậm trổ mà còn giúp lúa trổ đều, bông khỏe, hạt chắc. Chỉ khi bón quá liều kèm thiếu đạm/lân thì mới ảnh hưởng sinh trưởng chung.

2. Tro trấu có thay thế được phân kali không?
Tro trấu chứa kali ở dạng hòa tan chậm và giàu silic, nên tốt để cải thiện độ cứng thân, nhưng không thay thế hoàn toàn phân kali hóa học vì hàm lượng kali thấp và khó kiểm soát liều. Nên dùng tro trấu kết hợp với kali vô cơ, không dùng riêng lẻ khi ruộng thiếu rõ ràng.

3. Ruộng đã đổ rồi thì có nên bón kali để “cứu” không?
Không hiệu quả — kali cần thời gian 7–10 ngày để cây hấp thu và tích lũy vào mô thân. Khi đã đổ, việc bón kali chỉ hỗ trợ cây còn đứng phần nào phục hồi rễ, chứ không “đứng dậy” lại được. Phòng đổ ngã luôn phải bắt đầu từ giai đoạn đẻ nhánh.

Nông dân nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông địa phương hoặc chuyên gia trồng lúa trước khi áp dụng các biện pháp trên.