Mưa gió lớn làm lúa đổ ngã: cứu vãn thế nào cho đỡ thất thu?

Mưa gió lớn làm lúa đổ ngã: cứu vãn thế nào cho đỡ thất thu?

Ngay khi lúa đang trổ hoặc chín sữa, gặp gió mạnh kèm mưa lớn là lúc nguy cơ đổ ngã cao nhất — và nếu không can thiệp kịp, thiệt hại sẽ tăng nhanh do hạt lép, mốc, rụng bông, khó thu hoạch. Đổ ngã không chỉ làm giảm năng suất mà còn khiến lúa dễ nhiễm lem lép hạt, sâu bệnh thứ cấp và mất giá sau thu hoạch. Nhưng đừng vội bỏ ruộng — có nhiều việc thực tế nông dân có thể làm ngay để hạn chế tổn thất.

Vì sao giông gió làm lúa dễ đổ ngã hơn?

• Gió mạnh làm lay động thân lá liên tục, đặc biệt khi bộ rễ chưa chắc (do đất ngập lâu, bón thừa đạm, hoặc giống yếu) → dễ gãy cổ rễ hoặc gãy thân gần gốc.
• Mưa lớn kéo dài làm đất mềm nhão, rễ bị rửa trôi hoặc thối rễ do thiếu oxy → cây mất neo giữ.
• Lúa ở giai đoạn trổ – chín sữa nặng hạt, trọng tâm cao, thân mềm hơn → dễ nghiêng, gập, nằm rạp.
  → Vì vậy, càng gần thời điểm trổ và chín, càng cần theo dõi sát dự báo thời tiết: nếu có cảnh báo gió giật trên cấp 6 hoặc mưa to kéo dài >2 ngày trước khi trổ, hãy chủ động các biện pháp phòng ngừa.

Dấu hiệu nhận biết sớm nguy cơ đổ ngã

• Thân lúa cao vượt mức bình thường (trên 110 cm), lá dài rủ, màu xanh đậm bất thường → dấu hiệu bón thừa đạm.
• Rễ nổi lên mặt đất, ít rễ trắng, có rễ nâu đen → rễ yếu, thiếu oxy.
• Ruộng bị ngập sâu hoặc đọng nước liên tục >3 ngày trước khi trổ.
• Lúa đã đẻ nhánh dày đặc nhưng không được tỉa, mật độ quá cao → cây tranh ánh sáng, thân mảnh.

Cách xử lý & phòng ngừa theo từng bước

Trước khi có gió/mưa (phòng là chính)

• Điều chỉnh phân bón hợp lý: giảm đạm ở cuối giai đoạn đẻ nhánh; tăng kali và lân ở giai đoạn làm đòng — giúp thân cứng, rễ khỏe, chống đổ.
• Kiểm soát nước thông minh: trước trổ 7–10 ngày, rút nước nhẹ để “kích rễ”, cho ruộng khô se mặt (không để nứt đất); duy trì mực nước thấp (3–5 cm) trong suốt giai đoạn trổ – chín.
• Tỉa dặm hợp lý: nếu lúa đẻ dày, tỉa bớt những khóm yếu, giữ khoảng cách đều → thông thoáng, giảm áp lực gió.
• Chọn giống chống đổ: ưu tiên các giống ngắn ngày, thân cứng, rễ lan rộng (đặc biệt ở vùng hay chịu gió giật như ven biển miền Trung, đồng bằng sông Cửu Long).

Khi lúa đã đổ ngã (cứu vãn sau sự cố)

• Không dùng tay nâng cây dậy — dễ gãy thân, đứt rễ. Thay vào đó:
  • Nếu đổ nhẹ (cây nghiêng <45°, rễ còn bám): để tự phục hồi — nhiều ruộng phục hồi 30–50% sau 3–5 ngày nắng.
  • Nếu đổ rạp hoàn toàn (lá úp xuống bùn): dùng tre, nứa hoặc cành cây nhỏ ghim nhẹ thành hàng dọc theo luống để nâng phần ngọn lên — tránh úng, tạo thông gió, giúp hạt tiếp tục chín.
  • Bơm tiêu nước ngay nếu ruộng còn ngập — giảm nguy cơ thối thân và lem lép hạt.
• Phun bổ sung kali dạng dễ hấp thu (như kali humat, kali nitrat) để tăng sức đề kháng và hỗ trợ vận chuyển dưỡng chất cho hạt.
• Theo dõi sát bệnh: lúa đổ ngã rất dễ nhiễm lem lép hạt, đạo ôn cổ bông, nấm hồng — nếu thấy vết nâu đen ở cổ bông, đốm nâu trên bẹ lá, hoặc hạt bạc màu, hãy phun thuốc nhóm gốc đồng, triazol hoặc strobilurin, kết hợp với thuốc trừ nấm sinh học (như Trichoderma).

Sau thu hoạch

• Gom ngay lúa đổ về nơi khô ráo, phơi ngay trong ngày — tránh ủ nóng gây mốc.
• Ưu tiên thu hoạch sớm hơn 2–3 ngày so với lịch dự kiến nếu dự báo còn mưa — chấp nhận chín non một chút để giữ được hạt.

Câu hỏi thường gặp

1. Có nên bón vôi hoặc tro bếp để chống đổ không?
Vôi giúp cải thiện độ pH và kết cấu đất, nhưng không trực tiếp làm cứng thân. Tro bếp chứa kali, có thể hỗ trợ nếu bón đúng liều và thời điểm (giai đoạn làm đòng), nhưng không thay thế được kali chuyên dùng. Dùng quá nhiều tro dễ gây cháy rễ.

2. Lúa đổ rồi mà vẫn thấy rầy nâu bay nhiều — có nên phun thuốc không?
Có, vì rầy nâu dễ tích tụ dưới lớp lúa đổ, gây vàng lá và truyền bệnh lùn sọc đen. Phun thuốc nhóm neonicotinoid, butenolide hoặc buprofezin, kết hợp bắt rầy bằng vợt nếu diện tích nhỏ.

3. Năm nay trời mưa liên tục, mình đã rút nước chậm — giờ có còn cứu được không?
Còn! Hãy bơm tiêu ngay, kết hợp phun kali và thuốc kích rễ (nhóm axit humic, fulvic). Đồng thời kiểm tra độ chắc của thân: bóp nhẹ thân gần gốc — nếu mềm nhũn thì khả năng phục hồi thấp, cần thu hoạch sớm hơn dự kiến.

Nông dân nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông/chuyên gia tại địa phương khi áp dụng các biện pháp trên.