Bài 7321–7344 trong tổng số 12.265 bài.
Tưới – bón kết hợp (fertigation) là hòa phân vào nước tưới rồi đưa tới gốc qua hệ thống (thường là tưới nhỏ giọt hoặc béc). Cách này giúp cấp dinh dưỡng đều, đúng vùng rễ, chia nhỏ nhiều lần, giảm thất thoát phân và tiết kiệm công.
Tạo tán và hãm ngọn là kỹ thuật khống chế chiều cao và định hình bộ tán cho cà phê, giúp cây thấp gọn, cành phân bố đều, dễ chăm sóc, phun thuốc và thu hái, đồng thời cho năng suất ổn định.
Phơi sấy cà phê đúng cách quyết định rất lớn đến chất lượng và giá bán: phơi/sấy để hạ độ ẩm nhân về mức an toàn (khoảng 12,5%), đều và không quá nhanh, tránh mốc, tránh ám mùi.
Cà phê nhân bị đen, vỡ, lép, sâu mọt (hạt lỗi) nhiều làm giảm phẩm cấp và bị trừ giá. Nguyên nhân trải khắp chuỗi: hái lẫn trái xanh/quá chín, phơi sấy sai, sâu bệnh trên trái (mọt đục quả), xay xát mạnh và bảo quản ẩm.
Cà phê nhân để bảo quản an toàn cần được phơi/sấy về độ ẩm khoảng 12,5% (theo tiêu chuẩn thương mại phổ biến). Nhân ẩm cao hơn dễ mốc, lên men, sinh nấm độc và giảm phẩm cấp; nhân quá khô lại hao trọng lượng và dễ vỡ khi xát.
Cà phê đặc sản (specialty) là cà phê đạt chất lượng cao được đánh giá theo thang điểm thử nếm quốc tế (thường từ 80 điểm trở lên theo thang 100), có hương vị đặc trưng, sạch lỗi và truy xuất được nguồn gốc.
Muốn trữ cà phê nhân lâu (chờ giá) mà không giảm chất lượng, phải bảo đảm ba điều: nhân đã khô đạt độ ẩm an toàn (~12,5%), kho khô ráo – thoáng – sạch mùi, và cách ẩm tốt khỏi nền, tường.
Doanh nghiệp Sun Yuan (Đài Loan, Trung Quốc) tìm đối tác Việt Nam cung ứng sầu riêng
Nhu cầu đạm (N) – lân (P) – kali (K) của cà phê thay đổi theo giai đoạn: thời kỳ kiến thiết cơ bản cần nhiều đạm và lân để phát triển thân lá và rễ; thời kỳ kinh doanh cần cân đối, và tăng mạnh kali khi nuôi trái để trái chắc, nhân to.
Tủ gốc là biện pháp phủ vật liệu hữu cơ quanh gốc cà phê để giữ ẩm trong mùa khô. Làm đúng, tủ gốc giúp giảm bốc hơi, giữ đất mát ẩm lâu, đỡ số lần tưới, hạn chế cỏ dại và về lâu dài còn bổ sung hữu cơ khi vật liệu mục ra.
Tưới béc (phun mưa) và tưới gốc (tưới dí vào bồn) đều dùng được cho cà phê; mỗi cách lợi một kiểu. Tưới gốc đưa nước tập trung vào vùng rễ, tiết kiệm nước và phù hợp tưới kích hoa; tưới béc phủ đều, mát vườn, đỡ công di chuyển nhưng tốn nước và điện hơn.
Cà phê không chỉ cần đạm – lân – kali mà còn cần trung lượng (canxi, magie, lưu huỳnh) và vi lượng (kẽm, bo, sắt, mangan…). Thiếu các chất này tuy lượng nhỏ nhưng làm cây rối loạn sinh trưởng: lá biến màu bất thường, đọt non xoăn, hoa đậu kém, trái nhỏ.
Sương muối và rét hại xảy ra ở một số vùng cao Tây Nguyên vào những đêm trời quang, lặng gió, nhiệt độ xuống rất thấp trong mùa khô lạnh. Sương muối làm cháy lá, khô đọt, hại hoa và trái non, cây suy nặng.
Trong mùa khô Tây Nguyên, cà phê cần được tưới đủ sâu để thấm tới vùng rễ, mỗi đợt cách nhau tùy độ giữ ẩm của đất và thời tiết.
Hái cà phê chín chọn lọc (chỉ hái trái chín) cho chất lượng nhân cao hơn hẳn hái xô (hái tuốt cả xanh, chín, khô), bán được giá tốt hơn và là điều kiện để làm cà phê đặc sản.
Gió lớn, giông lốc có thể làm gãy cành, rách lá, thậm chí đổ nghiêng cây cà phê, nhất là cây đang mang trái nặng hoặc cây có bộ rễ yếu. Khi xảy ra, cần xử lý sớm: dựng lại cây đổ, cắt gọn cành gãy, thoát nước nếu kèm mưa lớn, rồi chăm phục hồi.
Sau thu hoạch, cây cà phê kiệt sức vì đã dồn dinh dưỡng nuôi trái cả vụ. Bón phục hồi sớm giúp cây ra rễ mới, nuôi bộ lá, tích lũy dinh dưỡng cho đợt phân hóa mầm hoa — nền tảng của vụ sau.
Bón phân qua lá cho cà phê hiệu quả khi dùng đúng mục đích: bổ sung nhanh vi lượng, dinh dưỡng ở các thời điểm then chốt (trước ra hoa, nuôi đọt, nuôi trái non) hoặc khi cây cần phục hồi gấp mà rễ hút kém.
Ve sầu hại rễ cà phê là do ấu trùng ve sầu sống dưới đất, chích hút rễ, làm cây suy dần, vàng lá, ít trái và khó phục hồi; vườn bị nặng có thể chết từng chòm. Đây là đối tượng khó phát hiện vì nằm dưới đất, thường bị nhầm với thiếu phân hay bệnh rễ khác.
Vàng lá, thối rễ ở cà phê nhiều khi bắt nguồn từ tuyến trùng rễ — sinh vật rất nhỏ trong đất, chích vào rễ tạo vết thương và u sưng, mở đường cho nấm hại rễ xâm nhập. Kết quả là rễ thối, cây còi, vàng lá, năng suất giảm dần.
Sâu đục thân, đục cành cà phê (thường là ấu trùng của các loài xén tóc, mọt) đục vào thân và cành, ăn rỗng bên trong, làm cành héo, khô, dễ gãy và cây suy. Vì sâu nằm trong thân nên khi thấy cành héo là đã muộn.
Rệp vảy xanh và rệp vảy nâu là những loài rệp bám trên cành, lá, cuống trái cà phê để chích hút nhựa, làm cây suy, lá vàng, trái nhỏ.
Nấm hồng hại cành cà phê là bệnh xuất hiện nhiều trong mùa mưa ẩm, tạo lớp phấn màu hồng bám trên vỏ cành, làm cành khô dần từ chỗ bệnh trở ra ngọn. Bệnh thường tấn công cành trên cao, nơi tán rậm và ẩm, nếu để lan sẽ mất nhiều cành cho trái.
Cà phê rụng hoa non hoặc hoa nở rồi không đậu thường do thời tiết bất lợi lúc nở hoa (mưa hoặc lạnh đột ngột), thiếu nước trước khi bung hoa, thiếu dinh dưỡng (nhất là bo, kẽm, kali) hoặc thụ phấn kém.